Badanie anty-CCP, co to jest?
Badanie anty-CCP to laboratoryjne oznaczenie we krwi przeciwciał przeciw cyklicznemu cytrulinowanemu peptydowi. Są to autoprzeciwciała, czyli przeciwciała skierowane przeciw własnym składnikom organizmu. Ich wykrycie może wskazywać na reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), ale samo w sobie nie potwierdza rozpoznania.
Cytrulinacja to modyfikacja białek, podczas której aminokwas arginina zostaje przekształcony w cytrulinę. U części osób z RZS układ odpornościowy rozpoznaje zmienione w ten sposób białka jako cel i wytwarza przeciwko nim przeciwciała. Test anty-CCP wykrywa jedną z grup tych autoprzeciwciał.
Badanie jest uznawane za bardziej swoisty marker RZS niż czynnik reumatoidalny (RF). Oznacza to, że dodatni wynik częściej wiąże się z RZS, choć może sporadycznie wystąpić także poza tą chorobą. Przeciwciała mogą pojawić się jeszcze przed wystąpieniem objawów, dlatego wynik bywa pomocny w ocenie ryzyka na wczesnym etapie, jeśli pasują do niego objawy i pozostałe dane medyczne.
Kiedy lekarz zleca oznaczenie anty-CCP?
Najczęstszym wskazaniem jest podejrzenie RZS, zwłaszcza gdy utrzymują się ból, obrzęk lub sztywność stawów. Badanie może pomóc odróżnić RZS od innych przyczyn dolegliwości, ale lekarz interpretuje je w kontekście historii choroby i badania fizykalnego. Nie jest to test przeznaczony do samodzielnego wyjaśniania każdego bólu stawów ani przesiewowe badanie dla wszystkich osób.
Anty-CCP często oznacza się razem z RF. Połączenie tych wyników zwykle dostarcza więcej informacji niż sam RF, który może być podwyższony również w innych chorobach, a czasem występuje u osób zdrowych. Lekarz może zlecić także CRP lub OB, czyli wskaźniki związane ze stanem zapalnym. W zależności od objawów i badania stawów może uwzględnić również obrazowanie.
W kryteriach klasyfikacyjnych ACR/EULAR znaczenie mają nie tylko wyniki serologiczne, czyli anty-CCP i RF. Ocenia się również liczbę i rodzaj zajętych stawów, czas trwania zapalenia błony maziowej oraz wskaźniki ostrej fazy. Kryteria pomagają uporządkować ocenę, ale nie zastępują całościowej decyzji klinicznej.
Jak interpretować wynik anty-CCP?
Dodatni wynik oznacza, że w próbce wykryto przeciwciała anty-CCP. Jeśli jednocześnie występują typowe objawy zapalne, prawdopodobieństwo RZS wzrasta. Dodatnie anty-CCP i dodatni RF przy charakterystycznych dolegliwościach silnie przemawiają za chorobą, jednak rozpoznanie nadal wymaga oceny wszystkich danych. Dodatni anty-CCP przy ujemnym RF może pasować do wczesnego RZS albo wskazywać na zwiększone ryzyko jego rozwoju, lecz sam nie stanowi diagnozy.
Ujemny wynik oznacza, że test nie wykrył przeciwciał. Nie wyklucza jednak RZS, ponieważ u części osób z tą chorobą anty-CCP nie występuje. Ujemne wyniki anty-CCP i RF mogą obniżyć prawdopodobieństwo rozpoznania, ale go nie zerują. Jeśli objawy są niepokojące lub utrzymują się, lekarz może zalecić dalszą diagnostykę niezależnie od wyniku serologii.
Wyniki bywają opisywane jako dodatnie o niskim albo wysokim mianie w odniesieniu do górnej granicy normy danego laboratorium. W kryteriach ACR/EULAR poziom przekraczający trzykrotnie górną granicę normy jest traktowany jako wysoka dodatniość. Progi zależą jednak od zastosowanej metody, dlatego wartości liczbowych z różnych laboratoriów nie należy porównywać bezpośrednio. Najważniejsze są zakres referencyjny podany na konkretnym wyniku i jego omówienie z lekarzem.
Jak dokładne jest badanie i co mówi wysokie miano?
Test anty-CCP ma wysoką swoistość, ale jego czułość jest zmienna. W przeglądzie badań dla testów anty-CCP2 czułość wynosiła około 48-80%, a swoistość 96-98%. W innym przeglądzie podano czułość około 60,2-83,3% i swoistość 91,5-98,8%. Różnice zależą między innymi od badanej populacji, stadium choroby i użytej metody. Żadnego z tych zakresów nie należy traktować jako uniwersalnej miary trafności dla konkretnej osoby.
Wysokie miano anty-CCP wiąże się z większym ryzykiem cięższego przebiegu RZS i szybszego powstawania nadżerek kostnych. To informacja prognostyczna, a nie pewna prognoza dotycząca jednej osoby. Przebieg choroby zależy od wielu czynników, dlatego poziom przeciwciał nie powinien samodzielnie przesądzać o leczeniu ani przewidywać, jak będą wyglądały objawy w przyszłości.
Wynik dodatni może sporadycznie wystąpić bez RZS, a ujemny nie wyklucza choroby. Z tego powodu decyzji terapeutycznych nie podejmuje się wyłącznie na podstawie liczby widocznej na wyniku. Lekarz zestawia ją z objawami, badaniem stawów, innymi testami i, gdy jest to potrzebne, obrazowaniem.
Jak przygotować się do badania i co zrobić z wynikiem?
Anty-CCP oznacza się z próbki krwi. Badanie zwykle nie wymaga specjalnego przygotowania, ale należy stosować się do instrukcji laboratorium i zaleceń lekarza. Po otrzymaniu wyniku warto omówić go z osobą, która zna historię dolegliwości i może ocenić stan stawów. Nie należy samodzielnie rozpoznawać RZS ani rozpoczynać lub zmieniać leczenia na podstawie samego oznaczenia.
Jeśli ból, obrzęk lub sztywność stawów utrzymują się, warto przekazać lekarzowi informacje o czasie trwania objawów i ich przebiegu. Wynik anty-CCP jest jednym z elementów diagnostyki, a nie samodzielnym testem potwierdzającym chorobę. Wczesna ocena może pomóc rozważyć RZS wtedy, gdy wskazują na nie również objawy i pozostałe wyniki.
Źródła
- https://medlineplus.gov/ency/article/000431.htm
- https://medlineplus.gov/lab-tests/ccp-antibody-test/
- https://medlineplus.gov/rheumatoidarthritis.html
- https://phmd.hirszfeld.pl/markery-immunologiczne-reumatoidalnego-zapalenia-stawow/
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5206883/