Jak wygląda dna moczanowa i po czym rozpoznać napad?

Jak wygląda dna moczanowa i po czym rozpoznać napad?
Dna moczanowa najczęściej ujawnia się nagłym, silnym bólem i obrzękiem jednego stawu. Sprawdź, jak zmienia się jego wygląd, gdzie pojawiają się objawy i kiedy potrzebna jest pilna konsultacja lekarska.

Jak wygląda typowy napad dny moczanowej?

Dna moczanowa, nazywana także podagrą, jest przewlekłą chorobą zapalną. Powstaje, gdy kryształy moczanu jednosodowego odkładają się w stawach lub tkankach. Układ odpornościowy reaguje na nie stanem zapalnym, który powoduje ból, obrzęk, zaczerwienienie i wzrost temperatury skóry. Objawy mogą pojawiać się napadowo, ale ustąpienie dolegliwości nie musi oznaczać, że kryształy zniknęły.

Charakterystyczne są nagły początek, wyraźne zapalenie stawu i wyjątkowa tkliwość. Napad często zaczyna się w nocy lub nad ranem. Staw w krótkim czasie staje się mocno bolesny, opuchnięty i ciepły. Skóra nad nim może być czerwona albo purpurowa, napięta i błyszcząca. Widoczność zaczerwienienia zależy między innymi od odcienia skóry, dlatego sam kolor nie przesądza o rozpoznaniu.

Ból narasta szybko i zwykle osiąga szczyt w ciągu pierwszych godzin, niekiedy po około 8-12 godzinach. Bywa tak silny, że przeszkadza nawet lekki dotyk, na przykład materiału pościeli. Po ustąpieniu największego nasilenia tkliwość i dyskomfort mogą utrzymywać się jeszcze przez kilka dni lub tygodni. Nieleczony epizod może trwać około 1-2 tygodni.

Które stawy najczęściej obejmuje dna?

Najbardziej typowym miejscem jest staw u podstawy dużego palca stopy. Ostry napad obejmujący tę okolicę określa się jako podagrę. Palec może być widocznie obrzęknięty, zaczerwieniony i bolesny przy poruszaniu lub obciążaniu stopy, co utrudnia chodzenie i założenie obuwia.

Dna może jednak dotyczyć również innych stawów. Objawy pojawiają się między innymi w śródstopiu, kostce, kolanie, nadgarstku, palcach ręki lub łokciu. Początkowo napad zwykle obejmuje jeden staw. W późniejszym przebiegu albo w cięższej chorobie zapalenie może dotyczyć kilku miejsc jednocześnie.

U części osób między napadami dolegliwości wyraźnie słabną albo całkowicie ustępują. Taki okres bez bólu nie oznacza jednak, że choroba została wyleczona. Kryształy mogą nadal gromadzić się w tkankach, a kolejne zaostrzenia mogą powracać. Niekontrolowana dna może z czasem prowadzić do przewlekłego zapalenia i uszkodzeń stawów.

Czym są guzki dnawe i kiedy się pojawiają?

Przy wieloletniej, niekontrolowanej chorobie mogą powstać guzki dnawe, określane jako tophi. Są to twarde złogi kryształów pod skórą, zwykle o żółtawym lub białawym zabarwieniu. Mogą pojawić się przy palcach, łokciach oraz w okolicy ścięgna Achillesa. Ich obecność może wskazywać na długotrwałe odkładanie się moczanów.

Tophi nie są tym samym co nagły obrzęk podczas napadu. Mogą być widoczne także wtedy, gdy staw nie boli. Ich wielkość i położenie bywają różne, a w zaawansowanej chorobie mogą ograniczać ruch lub wiązać się z uszkodzeniem stawu. Każdy nowy guzek warto pokazać lekarzowi, ponieważ sam wygląd zmiany nie wystarcza do ustalenia jej przyczyny.

Jak potwierdza się rozpoznanie dny moczanowej?

Wygląd stawu może sugerować dnę, ale nie zawsze pozwala odróżnić ją od innych przyczyn zapalenia. Podobne zaczerwienienie, obrzęk i ból mogą wystąpić przy zakażeniu stawu, które wymaga pilnego, odmiennego leczenia. Dlatego przy pierwszym ostrym epizodzie z zaczerwienionym i obrzękniętym stawem potrzebna jest szybka ocena lekarska.

Najpewniejszym sposobem potwierdzenia dny jest wykrycie kryształów moczanu w płynie pobranym ze stawu i ocenionym pod mikroskopem. Badanie płynu pomaga również sprawdzić, czy nie doszło do zakażenia. W zależności od sytuacji lekarz może zlecić badanie krwi, USG lub tomografię dwuenergetyczną. Badania obrazowe mogą uwidocznić złogi w tkankach.

Stężenie kwasu moczowego we krwi jest ważną częścią oceny, ale nie rozstrzyga samodzielnie o rozpoznaniu. Wynik powyżej 360 µmol/l, czyli 6 mg/dl, może wspierać podejrzenie dny, jednak podwyższony poziom moczanów nie oznacza automatycznie choroby. Nie u każdej osoby z hiperurykemią powstają kryształy i rozwijają się objawy. Z kolei podczas napadu wynik może być niższy, niż można się spodziewać. Jeśli podejrzenie pozostaje silne, lekarz może zalecić ponowne oznaczenie po ustąpieniu zaostrzenia.

Co zwiększa ryzyko i dlaczego nie warto ignorować napadów?

Kwas moczowy powstaje podczas przemian puryn. Gdy stężenie moczanów utrzymuje się na wysokim poziomie, mogą wytrącać się kryształy w stawach i tkankach miękkich. Do ważnych czynników ryzyka należą utrzymująca się hiperurykemia, wcześniejsze napady oraz niektóre choroby współistniejące. Sam wysoki wynik badania nie przesądza jednak, że dana osoba zachoruje.

Dna jest częstym problemem zdrowotnym. W 2020 roku na świecie żyło z nią około 55 milionów osób, a standaryzowana względem wieku częstość wynosiła około 660 przypadków na 100 000 osób. W analizie obejmującej 35 krajów oszacowana globalna częstość wzrosła o 22,5% w ciągu około 30 lat do 2020 roku. Dane te pokazują skalę choroby, ale nie pozwalają rozpoznać jej u konkretnej osoby.

Ustąpienie bólu oznacza koniec napadu, a niekoniecznie koniec choroby. Powracające epizody, utrzymujący się obrzęk lub guzki pod skórą wymagają konsultacji i oceny dalszego postępowania. Pilnej pomocy należy szukać szczególnie przy pierwszym ostrym zapaleniu stawu, a także wtedy, gdy pojawiają się gorączka, dreszcze lub złe samopoczucie. Objawy ogólne nie wykluczają dny, ale trzeba wykluczyć infekcję, która może wyglądać podobnie.

Źródła

  • https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/imj.16382
  • https://www.merckmanuals.com/professional/musculoskeletal-and-connective-tissue-disorders/crystal-induced-arthritides/gout
  • https://diag.pl/pacjent/artykuly/dna-moczanowa/
  • https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/gout/symptoms-causes/syc-20372897
  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK583530/